Nói
về chủ trương lấy ý kiến của nhân dân để sửa đổi Hiến pháp là rất đúng đắn và
cần thiết. Hiện nay cũng có nhiều đề xuất, sáng kiến mới để đóng góp công cuộc
sửa đổi Hiến pháp. Điều đó chúng ta ghi nhận và hoan nghênh. Tuy nhiên, để nói
cụ thể lần này có gì mới không thì tôi không là người trong cuộc của lần sửa
đổi Hiến pháp này nên tôi không thể nhận xét kỹ. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ tổng
quát thì nó cũng tương tự như lần lấy ý kiến năm 1992. Người dân đều mong muốn,
chờ đợi, hy vọng vào sửa đổi Hiến pháp lần này.
Tuy
nhiên, tình thế hiện nay cũng có những điểm khác biệt, người dân bây giờ
chờ đợi, mong muốn một cái gì cụ thể. Hay nói một cách khác, lần sửa đổi Hiến
pháp này, tâm lý của người dân chờ đợi có những bước tiến mới. Như vậy, lần sửa
đổi Hiến pháp này, trách nhiệm của Ban lãnh đạo nặng nề hơn, trách nhiệm ấy là
đáp ứng mong mỏi của người dân.
Qua
phát biểu của các nhà phân tích và của các luật gia thì có rất nhiều điều đổi
mới trong Dự thảo Hiến pháp lần này. Tôi thấy tâm đắc nhất là Điều 54 được sửa đổi
từ các điều 15, 16, 19, 20, 21, 25. Đây là thay đổi mạnh nhất trong dự thảo
Hiến pháp. Tại điều 54, Dự thảo Hiến pháp mới đã viết gọn lại và thể hiện khá
rõ vấn đề bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, phù hợp với thực tiễn. Thực tế
vừa qua, các thành phần kinh tế khác ngoài quốc doanh tuy chưa được tạo điều
kiện một cách đầy đủ mà đã được phát huy tương đối tốt, đem lại thêm của cải
cho xã hội, cho ngân sách Nhà nước. Mặt khác, việc “cưng chiều” thành phần kinh
tế Nhà nước thái quá, đặc biệt các Tập đoàn kinh tế, dẫn đến tình trạng
“xin cho”, tham nhũng, thua lỗ, “cha chung không ai khóc”, “vơ vét cá nhân”...
Tôi rất đồng tình, rất thích với sửa đổi ở điều này. Nó thể hiện tư duy đổi
mới.
Điều
mà tôi mong muốn được bổ sung là Điều 4 của Dự thảo Hiến pháp mới. Tại đây, đã
bổ sung thêm “Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân, phục vụ nhân dân, chịu
sự giám sát của nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân về quyết định của
mình”. Tôi cho rằng thay đổi như vậy là cần thiết nhưng chưa đủ.
Hiến pháp hiện hành đã quy định: “Mọi tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn
khổ Hiến pháp và pháp luật”. Câu này đã bao hàm cả nghĩa Đảng chịu sự giám sát
của nhân dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân về những quyết định của mình.
Tôi đồng tình với việc nói rõ nội dung này nhưng không nên đưa ra thành khoản 2
độc lập. Hơn nữa, điều quan trọng hơn là cơ chế nào để đảm bảo cho việc giám
sát của nhân dân và cơ chế nào đảm bảo cho việc Đảng chịu trách nhiệm trước
nhân dân về những quyết định của mình.
Tôi
thấy bản Dự thảo Hiến pháp cũng có nhiều điểm mới như về quyền con người, Hội
đồng Hiến pháp, Hội đồng bầu cử quốc gia... Đó là những điều mới. Tuy nhiên,
với thiết chế Chủ tịch nước cho dù đã có sửa nhưng theo tôi cái sửa này vẫn
chưa cơ bản, chưa đủ. Hiến pháp năm 1992 quy định nhiệm vụ quyền hạn Chủ tịch
nước có 12 khoản, nhưng Dự thảo mới gộp lại thành 6 khoản mà mỗi khoản lại “ôm
đồm” quá. Theo tôi, điều quan trọng nhất về vai trò của Chủ tịch nước là cần có
quy định để triển khai theo phương án Tổng Bí thư của Đảng là Chủ tịch nước. Đó
mới là thực hiện nghiêm chỉnh quy định của Điều 4 về sự lãnh đạo của Đảng.
Dự thảo ý kiến của Chính phủ về một số nội dung
trong Dự thảo Hiến pháp (sửa đổi) - gọi tắt là Dự thảo, cho thấy, nhìn tổng
thể, Dự thảo đã bám sát các quan điểm, định hướng nghiên cứu sửa đổi Hiến pháp
được xác định tại Nghị quyết Đại hội Đảng XI, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2
và Hội nghị Trung ương 5, khóa XI.
Với 9 vấn đề cơ bản được nghiên cứu sửa đổi theo
chỉ đạo của Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp, Dự thảo đã thể hiện rõ quy mô,
phạm vi sửa đổi (cả về nội dung, cơ cấu các chương, điều và kỹ thuật lập hiến)
của một bản dự thảo Hiến pháp (sửa đổi) nhằm thể chế hóa Cương lĩnh xây dựng
đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đáp ứng yêu cầu và phù hợp với
tình hình mới của đất nước.
Về nội dung, Chính phủ nhất trí cao với các điểm
mới quan trọng của Dự thảo là: đã ghi nhận rõ một số nguyên tắc cơ bản, nền
tảng như nguyên tắc chủ quyền nhân dân gắn với tính thượng tôn Hiến pháp;
nguyên tắc về tổ chức quyền lực nhà nước với sự phân công, phối hợp và kiểm
soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành
pháp và tư pháp; nguyên tắc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền
công dân.
Các nguyên tắc này cho thấy Hiến pháp của nước ta
vừa thể hiện sự tiếp thu có chọn lọc với các giá trị chung của nhân loại về
Hiếp pháp trong nhà nước pháp quyền, vừa bảo đảm tính kế thừa với sự điều chỉnh
hợp lý những giá trị đặc thù về chính trị - pháp lý của Hiến pháp thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Về cơ cấu, bố cục của Dự thảo: vị trí, dung lượng
các chương, điều được sắp xếp, điều chỉnh lại khá hợp lý thể hiện rõ 3 nội dung
trọng tâm phù hợp với chức năng của Hiến pháp là quy định về chế độ chính trị;
tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền cơ bản của công dân và tổ
chức quyền lực nhà nước.
Tuy nhiên, Dự thảo cũng còn một số hạn chế, bất
cập như Dự thảo còn thể hiện sự lúng túng trong việc thiết kế tổ chức bộ máy
nhà nước theo nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà
nước trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; Dự thảo vẫn thể
hiện tư duy “tĩnh” và chưa tính đến các trường hợp ngoại lệ, nhiều thiết chế
được quy định chỉ phù hợp để hoạt động trong điều kiện bình thường, chưa dự
liệu được cách thức điều hành đất nước trong những điền kiện đặc biệt mà mọi
quốc gia đều phải sẵn sàng đương đầu trong thế giới hiện đại; về kỹ thuật lập
hiến, Dự thảo vẫn còn nhiều nội dung được quy định quá chi tiết, làm thay chức
năng của các đạo luật; một số điều vẫn giữ nguyên văn phong nghị quyết, nhất là
ở Chương I và Chương III, làm giảm phần nào tính quy phạm của Hiến pháp.
Bên cạnh đó, Dự thảo ý kiến của Chính phủ về một
số nội dung trong Dự thảo Hiến pháp (sửa đổi) cũng nêu lên những nhận xét, đóng
góp cụ thể về các quy định của Dự thảo Hiếp pháp (sửa đổi) nhằm góp phần làm rõ
vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Chính phủ và Chính quyền địa phương trong tổ
chức bộ máy nhà nước; một số ý kiến góp ý về Dự thảo Báo cáo tổng kết việc thi
hành Hiến pháp năm 1992 của Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992.
Phát biểu tại cuộc họp, nhấn mạnh việc sửa đổi
Hiến pháp là việc đặc biệt hệ trọng đối với một quốc gia, Thủ tướng Nguyễn Tấn
Dũng đề nghị các thành viên Chính phủ phát huy tinh thần trách nhiệm, nghiêm
túc, tiếp tục có những ý kiến đóng góp thiết thực vào Dự thảo ý kiến của Chính
phủ về một số nội dung trong Dự thảo Hiến pháp (sửa đổi).